Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά: Πόσοι πραγματικά έχουν 100 ευρώ να βάλουν το μήνα; – Τα στοιχεία που προσγειώνουν τις μεγάλες εξαγγελίες

   

 Η ιδέα, τουλάχιστον σε πρώτη ανάγνωση, είναι ελκυστική. Οι γονείς βάζουν χρήματα στην άκρη για το παιδί τους, το κράτος προσθέτει ισόποσο ποσό και, όταν το παιδί γίνει 18 ετών, μπορεί να βρεθεί με ένα σημαντικό κεφάλαιο για τις σπουδές του, την πρώτη του κατοικία, ένα επαγγελματικό ξεκίνημα ή γενικότερα τα πρώτα βήματα της ενήλικης ζωής του.

Στο πιο προβεβλημένο κυβερνητικό παράδειγμα, ο περίφημος «Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά» μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και τις 60.000 ευρώ.

Υπάρχει, όμως, μία βασική προϋπόθεση, η οποία μέσα στον εντυπωσιασμό των μεγάλων αριθμών κινδυνεύει να περάσει σε δεύτερο πλάνο: Οι γονείς πρέπει πρώτα να έχουν χρήματα για να βάλουν στον κουμπαρά. Και να έχουν τη δυνατότητα να το κάνουν όχι μία φορά, αλλά επί 18 συνεχόμενα χρόνια. Εκεί αρχίζει μια πολύ διαφορετική συζήτηση.

Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι για κάθε ευρώ που καταθέτει η οικογένεια, το Δημόσιο θα βάζει ακόμη ένα, αρχικά μέχρι του ποσού των 1.200 ευρώ τον χρόνο, δηλαδή μέχρι περίπου 100 ευρώ τον μήνα από την οικογένεια και άλλα τόσα από το κράτος.  

Το ανώτατο ποσό προβλέπεται να αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία. Έτσι, στο παράδειγμα που παρουσίασε το οικονομικό επιτελείο για παιδί που γεννήθηκε το 2026, η οικογένεια καταθέτει 1.200 ευρώ ετησίως την πρώτη πενταετία, 1.320 ευρώ τη δεύτερη, 1.452 ευρώ την τρίτη και περίπου 1.597 ευρώ τα τελευταία χρόνια μέχρι την ενηλικίωση. Το κράτος καταβάλλει κάθε φορά ακριβώς το ίδιο ποσό.

Στο τέλος της 18ετίας, η οικογένεια θα έχει καταβάλει συνολικά περίπου 24.652 ευρώ και το Δημόσιο άλλα τόσα. Οι καθαρές καταβολές φτάνουν έτσι τα 49.304 ευρώ.

Με υποθετική μέση ετήσια επενδυτική απόδοση 3%, το ποσό υπολογίζεται στα 64.109 ευρώ, ενώ με απόδοση 5% μπορεί να φτάσει περίπου στα 77.062 ευρώ. Οι αποδόσεις αυτές, βεβαίως, αποτελούν σενάρια και όχι εγγυημένο αποτέλεσμα.

Το νούμερο λοιπόν των 60.000 ευρώ δεν είναι ψευδές. Είναι όμως το αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου και απαιτητικού οικονομικού σεναρίου: μιας οικογένειας που μπορεί να αποταμιεύει συστηματικά το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσό για σχεδόν δύο δεκαετίες.

Το ερώτημα είναι πόσες ελληνικές οικογένειες μπορούν πράγματι να το κάνουν.

Όταν ο μισθός φτάνει για 18 ημέρες

Η εικόνα της πραγματικής οικονομίας απέχει αρκετά από το οικογενειακό μοντέλο πάνω στο οποίο χτίζεται το παράδειγμα των 60.000 ευρώ.

Στην τελευταία ετήσια έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για το εισόδημα και τις δαπάνες διαβίωσης, έξι στα δέκα νοικοκυριά δηλώνουν ότι το μηνιαίο εισόδημά τους δεν επαρκεί μέχρι το τέλος του μήνα.

Για τα νοικοκυριά αυτά, το εισόδημα επαρκεί κατά μέσο όρο μόλις για 18 ημέρες. Παράλληλα, το 54% αναγκάζεται να περιορίζει δαπάνες ακόμη και για βασικές ανάγκες, ενώ το 55,7% δηλώνει ότι δεν μπορεί ή δυσκολεύεται πολύ να αντιμετωπίσει ένα έκτακτο έξοδο 500 ευρώ.

Η προηγούμενη έρευνα του ίδιου φορέα έδινε ίσως το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο για την υπόθεση του «κουμπαρά»: το 81,6% των ελληνικών νοικοκυριών δήλωνε ότι δεν είχε δυνατότητα αποταμίευσης.

Με απλά λόγια, για περισσότερα από οκτώ στα δέκα νοικοκυριά το πρόβλημα σήμερα δεν είναι ποιο επενδυτικό προϊόν θα επιλέξουν για το παιδί τους, αλλά εάν θα περισσέψουν χρήματα αφού πληρωθούν στέγη, τρόφιμα, ενέργεια, μετακινήσεις, φόροι και οι καθημερινές ανάγκες μιας οικογένειας.

Και ειδικά μια οικογένεια με βρέφος ή μικρό παιδί έχει μπροστά της δαπάνες οι οποίες κάθε άλλο παρά αμελητέες είναι.

Ακόμη και η κυβέρνηση περιμένει συμμετοχή περίπου ενός στους τρεις

Υπάρχει, μάλιστα, μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια στην επίσημη κυβερνητική εξειδίκευση του μέτρου. Το υπουργείο Οικονομικών δεν κοστολογεί τον «Κουμπαρά» με την παραδοχή ότι θα συμμετέχουν όλες οι οικογένειες. Το αντίθετο.

Στο επίσημο κείμενο αναφέρεται ότι το δημοσιονομικό κόστος υπολογίζεται με την υπόθεση ότι στο πρόγραμμα θα εντάσσεται το ένα τρίτο των βρεφών που γεννιούνται κάθε χρόνο, περίπου 23.000 παιδιά ετησίως με τις παραδοχές του οικονομικού επιτελείου. Πρόκειται ουσιαστικά για μια έμμεση αλλά σαφή αναγνώριση ότι το μέτρο δεν αναμένεται να γίνει καθολικό.

Και ακόμη και αυτή η συμμετοχή του ενός τρίτου δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι οικογένειες θα καταβάλλουν κάθε χρόνο το ανώτατο ποσό. Άλλο πράγμα είναι να ανοίξει κάποιος τον λογαριασμό και να καταθέτει όσα μπορεί και άλλο να βάζει σταθερά 1.200 ευρώ τον χρόνο, στη συνέχεια 1.320, 1.452 και τελικά σχεδόν 1.600 ευρώ.

Υπάρχει και μία ακόμη αλλαγή που πρέπει να ληφθεί υπόψη. Οι γεννήσεις στην Ελλάδα δεν βρίσκονται πλέον κοντά στις 75.000 τον χρόνο. Σύμφωνα με τα προσωρινά επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2025 καταγράφηκαν 65.594 γεννήσεις, μειωμένες κατά ακόμη 4,2% σε σχέση με το 2024.

Με αυτή τη βάση, αν πράγματι συμμετείχε περίπου το ένα τρίτο των παιδιών μιας ετήσιας γενιάς, θα μιλούσαμε σήμερα για περίπου 22.000 παιδιά. Αλλά και πάλι, αυτά είναι τα παιδιά που ενδέχεται να αποκτήσουν έναν ενεργό λογαριασμό. Όχι κατ’ ανάγκη εκείνα που θα φτάσουν στο τέλος με 60.000 ευρώ.

Πηγή: Pixabay

Πόσοι μπορούν πραγματικά να βάζουν το μέγιστο ποσό;

Εδώ δεν υπάρχει επίσημος πίνακας της ΑΑΔΕ ή της ΕΛΣΤΑΤ που να απαντά ευθέως στην ερώτηση «πόσοι γονείς νεογέννητων μπορούν να αποταμιεύουν 100 ευρώ τον μήνα επί 18 χρόνια».

Τα στοιχεία της ΑΑΔΕ αποτυπώνουν την κατανομή των δηλωμένων εισοδημάτων και αποτελούν πολύτιμη βάση για την οικονομική κατάσταση των φορολογουμένων, αλλά δεν μπορούν από μόνα τους να μας πουν πόσο διαθέσιμο εισόδημα μένει σε μια οικογένεια μετά τις πραγματικές δαπάνες της. Η ΑΑΔΕ δημοσιεύει τα ετήσια στατιστικά δελτία φυσικών προσώπων, με τελευταίο πλήρες διαθέσιμο δελτίο το φορολογικό έτος 2023.

Επομένως χρειάζεται μία εκτίμηση και όχι ένα τεχνητά «ακριβές» ποσοστό.

Αν συνδυάσουμε:

– τις περίπου 65.600 γεννήσεις ετησίως,
– το γεγονός ότι 81,6% των νοικοκυριών δηλώνει αδυναμία αποταμίευσης,
– το ότι έξι στα δέκα νοικοκυριά δεν φτάνουν οικονομικά μέχρι το τέλος του μήνα,
– την αδυναμία περισσότερων από τους μισούς να αντιμετωπίσουν ακόμη και ένα έκτακτο έξοδο 500 ευρώ,
– και την ίδια την κυβερνητική παραδοχή ότι συνολικά στο πρόγραμμα πιθανότατα θα συμμετάσχει περίπου το ένα τρίτο των παιδιών,

μια συνετή ζώνη εκτίμησης για τις οικογένειες που μπορούν να αξιοποιούν σταθερά και σε μεγάλο βαθμό το ανώτατο όριο είναι περίπου 15% έως 25% των νέων γεννήσεων.

Με τα σημερινά δημογραφικά δεδομένα, αυτό αντιστοιχεί περίπου σε 9.800 έως 16.400 παιδιά τον χρόνο.

Στρογγυλεμένα, λοιπόν, περίπου 10.000 έως 16.000 παιδιά κάθε ετήσιας γενιάς φαίνεται να αποτελούν μια λογική ζώνη για εκείνα που θα μπορούσαν, υπό κανονικές συνθήκες, να πλησιάσουν το πλήρες οικονομικό όφελος του προγράμματος.

Δεν πρόκειται για επίσημη πρόβλεψη. Είναι μια αναλυτική εκτίμηση που επιχειρεί να συνδέσει το κυβερνητικό σχέδιο με τα πραγματικά δεδομένα εισοδήματος και αποταμίευσης.

Από τα 65.000 παιδιά, ίσως μόνο 10.000–16.000 φτάσουν κοντά στο «60άρι»

Η διάκριση αυτή έχει τεράστια σημασία. Σε μια γενιά περίπου 65.600 παιδιών μπορούμε σχηματικά να διακρίνουμε τρεις ομάδες. Υπάρχει ένα 15%-25%, περίπου 10.000 έως 16.000 παιδιά, των οποίων οι οικογένειες μπορούν πιο ρεαλιστικά να αξιοποιήσουν συστηματικά το μέγιστο ή σχεδόν το μέγιστο ποσό.

Υπάρχει μία δεύτερη ζώνη οικογενειών που ενδεχομένως θα ανοίξει τον λογαριασμό και θα βάζει χρήματα περιστασιακά ή μικρότερα ποσά. Εκεί πιθανότατα βρίσκεται και η διαφορά μέχρι την κυβερνητική υπόθεση συνολικής συμμετοχής περίπου του ενός τρίτου. Και υπάρχει, τέλος, η μεγάλη πλειονότητα για την οποία το να δεσμεύει 100 ευρώ κάθε μήνα για έναν λογαριασμό που δεν θα μπορεί να αγγίξει για χρόνια αποτελεί πολυτέλεια.

Το παράδοξο: περισσότερη κρατική ενίσχυση σε όποιον έχει περισσότερα να αποταμιεύσει

Εδώ βρίσκεται και η βασική κοινωνική ένσταση απέναντι στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάστηκε το μέτρο. Ο «Κουμπαράς» έχει μια αναμφισβήτητη θετική πλευρά: η κρατική απόδοση είναι εξαιρετικά γενναιόδωρη για όποιον έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει. Το κράτος ουσιαστικά διπλασιάζει την κατάθεση του γονέα μέχρι το προβλεπόμενο όριο, πριν καν συνυπολογιστούν οι επενδυτικές αποδόσεις.

Ακριβώς όμως εδώ βρίσκεται το παράδοξο. Όσο περισσότερα μπορεί να αποταμιεύσει μια οικογένεια, τόσο περισσότερα χρήματα παίρνει από το κράτος. Μια οικογένεια που έχει την οικονομική άνεση να καταθέσει περίπου 24.652 ευρώ μέσα στην 18ετία θα λάβει άλλα 24.652 ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης.

Μια οικογένεια που μπορεί να βάλει το μισό ποσό θα λάβει περίπου τη μισή κρατική ενίσχυση. Και μια οικογένεια που στο τέλος του μήνα δεν έχει τίποτε να αποταμιεύσει, δεν θα πάρει ουσιαστικά τίποτε από το συγκεκριμένο εργαλείο.

Δεν υπάρχει εισοδηματικό ή περιουσιακό κριτήριο που να αντιστρέφει αυτή τη σχέση. Ο λογαριασμός προβλέπεται να είναι διαθέσιμος ανεξαρτήτως εισοδήματος. Έτσι, ένα μέτρο που παρουσιάζεται ως πολιτική στήριξης της νέας γενιάς αποκτά ταυτόχρονα και ένα αντίστροφα αναδιανεμητικό χαρακτηριστικό: η κρατική επιδότηση είναι μεγαλύτερη εκεί όπου υπάρχει ήδη μεγαλύτερη δυνατότητα ιδιωτικής αποταμίευσης.

Η ένσταση, επομένως, δεν είναι ότι ο «Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά» είναι κακή ιδέα. Για μια οικογένεια που μπορεί να διαθέσει τα χρήματα, είναι ένα εξαιρετικά ισχυρό κίνητρο μακροχρόνιας αποταμίευσης, με σημαντική κρατική συμμετοχή.

Το ερώτημα είναι διαφορετικό. Μπορεί να παρουσιάζεται ως μεγάλη κοινωνική πολιτική για τη νέα γενιά ένα μέτρο του οποίου το πλήρες όφελος είναι στην πράξη προσβάσιμο κυρίως σε εκείνους που έχουν ήδη τη δυνατότητα να αποταμιεύουν;

Για όσους έχουν τα πρώτα 100 ευρώ, η πρόταση είναι πράγματι γενναιόδωρη. Για όσους δεν τα έχουν, όμως, ο κρατικός κουμπαράς κινδυνεύει να παραμείνει… άδειος.  

Πηγή: topontiki.gr