Ο Νέος Χάρτης της Γεωθερμίας

 

Με τη δημοσίευση της πρόσφατης Απόφασης (ΥΠΕΝ/ΔΑΠ/142903/684/17.12.2025, ΦΕΚ 7320/τ.Β΄/31.12.2025), το τοπίο της γεωθερμίας στην Ελλάδα αποκτά νέα, εκσυγχρονισμένη μορφή. Η απόφαση αυτή αφορά τον επαναχαρακτηρισμό δεκατεσσάρων γεωθερμικών πεδίων της χώρας, εντάσσοντάς τα πλέον στην κατηγορία των «Γεωθερμικών Πεδίων Τοπικού Ενδιαφέροντος».

Ανάμεσα στις περιοχές της χώρας που πρωταγωνιστούν στον νέο ενεργειακό χάρτη, η Περιφερειακή Ενότητα Σερρών κατέχει τη μερίδα του λέοντος, φιλοξενώντας τέσσερα από τα δεκατέσσερα πιστοποιημένα πεδία.

Ο Γεωθερμικός Πλούτος των Σερρών

Η Π.Ε. Σερρών αναδεικνύεται σε στρατηγικό κόμβο γεωθερμικής ενέργειας. Τα πεδία που βρίσκονται στα όριά της και υπάγονται πλέον στο νέο θεσμικό πλαίσιο είναι τα εξής:

Ονομασία Γεωθερμικού Πεδίου	Περιφερειακή Ενότητα	Νέα Κατηγορία (Ν. 4602/2019)
Θερμών Νιγρίτας	Σερρών	Τοπικού Ενδιαφέροντος
Σιδηροκάστρου	Σερρών	Τοπικού Ενδιαφέροντος
Αγκίστρου	Σερρών	Τοπικού Ενδιαφέροντος
Λιθοτόπου – Ηράκλειας	Σερρών	Τοπικού Ενδιαφέροντος

Σημείωση: Στην ίδια απόφαση περιλαμβάνονται επίσης πεδία από άλλες περιοχές της Ελλάδας, όπως το Σουσάκι Κορινθίας, η Στύψη Λέσβου, η Σαντορίνη, η Δαμάστα Φθιώτιδας, οι Λιχάδες Εύβοιας, η Νέα Απολλωνία και ο Λαγκαδάς Θεσσαλονίκης, η Ρίζα Αντιρρίου, ο Ακροπόταμος Καβάλας και ο Αετός Φλώρινας.

Τι Αλλάζει με το Νέο Θεσμικό Πλαίσιο

Η επικαιροποίηση των παλαιότερων αποφάσεων δεν ήταν απλώς μια γραφειοκρατική διαδικασία, αλλά μια ουσιαστική ανάγκη εναρμόνισης με τον σύγχρονο Νόμο 4602/2019. Οι βασικές αλλαγές που επηρεάζουν τη διαχείριση των πεδίων (όπως αυτά των Σερρών) συνοψίζονται στα εξής:

• Νέα Κατηγοριοποίηση: Καταργούνται οι παλαιοί όροι «Χαμηλής/Υψηλής Θερμοκρασίας» και «Βεβαιωμένα/Πιθανά». Πλέον, τα πεδία διακρίνονται σε Τοπικού Ενδιαφέροντος (θερμοκρασίες 30-90°C) και Εθνικού Ενδιαφέροντος (>90°C).
• Αύξηση Ελάχιστης Θερμοκρασίας: Η βάση για τον καθορισμό του γεωθερμικού δυναμικού ανεβαίνει στους 30°C (έναντι 25°C που ίσχυε με τον παλαιό Ν.3172/2003).
• Ομοιομορφία Δεδομένων: Διορθώνεται η ανομοιομορφία του παρελθόντος, όπου για κάποια πεδία (π.χ. Νιγρίτα, Σιδηρόκαστρο) δίνονταν μόνο συντεταγμένες, ενώ για άλλα (π.χ. Άγκιστρο, Λιθότοπος) υπήρχαν πλήρη στοιχεία. Πλέον, όλα τα πεδία διαθέτουν σαφή ταυτότητα (έκταση, βάθος, θερμοκρασίες, παροχή κ.λπ.).

Η Καθοριστική Συμβολή της Ε.Α.Γ.Μ.Ε. και η Βιώσιμη Ανάπτυξη

Ο επαναχαρακτηρισμός των πεδίων των Σερρών και της υπόλοιπης χώρας βασίστηκε στον ενδελεχή έλεγχο από το Τμήμα Γεωθερμίας της Ε.Α.Γ.Μ.Ε. (Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών).

Η Ε.Α.Γ.Μ.Ε. έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα σε δύο κρίσιμες παραμέτρους για να διασφαλίσει τη μελλοντική επενδυτική και περιβαλλοντική ασφάλεια:

1. Το βάθος του γεωθερμικού ταμιευτήρα: Βασισμένο σε δεδομένα γεωτρήσεων του πρώην Ι.Γ.Μ.Ε. και γεωφυσικές διασκοπήσεις, το βάθος οριοθετεί μέχρι πού μπορεί να επέμβει ένας μελλοντικός μισθωτής.
2. Την εκτιμώμενη παροχή και τη βιωσιμότητα: Ο καθορισμός της “βιώσιμης παραγωγής” είναι μια σύνθετη εξίσωση. Στόχος είναι η άντληση ρευστών να καλύπτει τις ενεργειακές ανάγκες της εκάστοτε περιοχής, χωρίς να εξαντλείται ο ανανεώσιμος, αλλά ευαίσθητος, γεωθερμικός πόρος.

Όπως αποδεικνύεται, η έρευνα μέσω στοχευμένων γεωτρήσεων είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για την αξιοποίηση της γεωθερμίας. Η Π.Ε. Σερρών, με τα τέσσερα θεσμοθετημένα πεδία της, βρίσκεται πλέον σε πλεονεκτική θέση για να προσελκύσει βιώσιμες επενδύσεις (π.χ. τηλεθέρμανση, θερμοκήπια, ιαματικός τουρισμός), συνδυάζοντας την οικονομική ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος.

Τα τέσσερα γεωθερμικά πεδία των Σερρών

Με βάση τα πιο πρόσφατα δεδομένα και τις εξελίξεις, οι «ταχύτητες» αξιοποίησης και η τρέχουσα κατάσταση των τεσσάρων γεωθερμικών πεδίων της Π.Ε. Σερρών διαφέρουν σημαντικά. Ας δούμε αναλυτικά την εικόνα για το καθένα:

1. Γεωθερμικό Πεδίο Σιδηροκάστρου (Δήμος Σιντικής)

Κατάσταση: Σε φάση δυναμικής ανάπτυξης και νέων ερευνών. Το πεδίο του Σιδηροκάστρου παρουσιάζει τεράστιο ενδιαφέρον και βρίσκεται προ των πυλών για ουσιαστική ενεργειακή εκμετάλλευση.

• Πρόσφατες εξελίξεις: Ο Δήμος Σιντικής ανανέωσε τη σύμβαση μίσθωσης του δικαιώματος διαχείρισης και πρόσφατα (αρχές 2025) υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με την ΕΑΓΜΕ. Ο Δήμος αναμένει το νέο χρηματοδοτικό εργαλείο του ΥΠΕΝ για να προχωρήσει σε έργα.
• Θερμοκρασίες ρεκόρ: Οι νέες ερευνητικές γεωτρήσεις της ΕΑΓΜΕ έδωσαν εντυπωσιακά αποτελέσματα. Σε βάθη 100-160 μέτρων εντοπίστηκαν ρευστά θερμοκρασίας 78°C – 80°C (η υψηλότερη καταγεγραμμένη στο νομό για πεδία αυτής της κατηγορίας), με μεγάλες παροχές (άνω των 120 m³/h) και καλή ποιότητα νερού (χαμηλή περιεκτικότητα σε άλατα).
• Προοπτικές: Ήδη εκπονούνται θερμοδυναμικές αναλύσεις για την παραγωγή ενέργειας (μέσω δυαδικού κύκλου), ενώ προβλέπεται χρήση για αγροτικές, υδρευτικές εφαρμογές και τηλεθέρμανση.

2. Γεωθερμικό Πεδίο Λιθοτόπου – Ηράκλειας (Δήμος Ηράκλειας)

Κατάσταση: Έντονη κινητικότητα – Στάδιο προετοιμασίας υποδομών εκμετάλλευσης. Πρόκειται για ένα από τα πιο υποσχόμενα πεδία, με τον Δήμο Ηράκλειας να έχει αναλάβει ενεργό ρόλο (μίσθωση 30 ετών από το 2020).

• Πρόσφατες εξελίξεις: Τον Δεκέμβριο του 2024 ολοκληρώθηκαν με επιτυχία από την ΕΑΓΜΕ οι εργασίες καθαρισμού και ανάπτυξης των υφιστάμενων παραγωγικών γεωτρήσεων (βάθους 352-520 μέτρων). Τον Αύγουστο του 2024 είχε υπογραφεί 5ετές Μνημόνιο Συνεργασίας Δήμου-ΕΑΓΜΕ.
• Δυναμικό: Τα γεωθερμικά ρευστά φτάνουν τους 75°C. Η εκτιμώμενη θερμική ισχύς των υφιστάμενων γεωτρήσεων είναι 4,47 MWt (ισοδυναμεί με εξοικονόμηση 3.300 τόνων πετρελαίου ετησίως).
• Στόχος: Ο Δήμος αναζητά πόρους μέσω ΕΣΠΑ για την κατασκευή του συστήματος εκμετάλλευσης. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τη διάνοιξη οκτώ νέων γεωτρήσεων για χρήση σε θερμοκήπια, υδατοκαλλιέργειες, ξηραντήρια, κτηνοτροφικές μονάδες και θέρμανση χώρων.

3. Γεωθερμικό Πεδίο Αγκίστρου (Δήμος Σιντικής)

Κατάσταση: Επιτυχημένη αξιοποίηση στον ιαματικό τουρισμό – Υπό συνεχή παρακολούθηση. Το Άγκιστρο αποτελεί ίσως το πιο γνωστό παράδειγμα άμεσης αξιοποίησης της γεωθερμίας στις Σέρρες, αλλά με εστίαση κυρίως στον θερμαλισμό (ιαματικά λουτρά).

• Χρήση: Τα γεωθερμικά ρευστά τροφοδοτούν το ανακαινισμένο Βυζαντινό Λουτρό και τις σύγχρονες εγκαταστάσεις της περιοχής. Η δραστηριότητα αυτή έχει μεταμορφώσει το χωριό σε κορυφαίο τουριστικό προορισμό (πάνω από 100.000 επισκέπτες ετησίως).
• Παρακολούθηση (Τηλεμετρία): Λόγω της εντατικής χρήσης, η ΕΑΓΜΕ έχει εγκαταστήσει (από το 2022) υπερσύγχρονο τηλεμετρικό σταθμό στη γεώτρηση. Ο σταθμός μεταδίδει σε πραγματικό χρόνο δεδομένα θερμοκρασίας και πίεσης, προκειμένου να διασφαλίζεται η «βιώσιμη παραγωγή» και να προστατεύεται ο ταμιευτήρας από τυχόν υπεράντληση.

4. Γεωθερμικό Πεδίο Θερμών Νιγρίτας (Δήμος Βισαλτίας)

Κατάσταση: Στασιμότητα και ανάγκη αναδιοργάνωσης. Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα πεδία, η Νιγρίτα έχει πλούσιο παρελθόν αλλά προβληματικό παρόν.

• Ιστορικό: Υπήρξε από τα πρώτα πεδία που αξιοποιήθηκαν (π.χ. για καλλιέργεια σπιρουλίνας και θερμοκήπια).
• Σημερινή εικόνα: Αναφορές των τελευταίων ετών (συμπεριλαμβανομένου του 2024 από τοπικούς φορείς όπως ο ΤΟΕΒ Νιγρίτας) κάνουν λόγο για αδράνεια. Επισημαίνονται προβλήματα με εγκαταλελειμμένα θερμοκήπια, ανεξέλεγκτη χρήση παλαιών γεωτρήσεων, φαινόμενα διάβρωσης στις σωληνώσεις (λόγω της χημικής σύστασης των ρευστών) και προβληματική επανέγχυση των νερών.
• Το επόμενο βήμα: Το πεδίο εντάσσεται στα «Διαχειριστικά Σχέδια» της ΕΑΓΜΕ για τη δημιουργία πρότυπων μελετών αξιοποίησης, προκειμένου να μπουν κανόνες ορθολογικής διαχείρισης, να λυθούν τα τεχνικά προβλήματα διαβρώσεων και να προσελκυστούν εκ νέου σοβαρές επενδύσεις.

Συμπερασματικά, Σιδηρόκαστρο και Λιθότοπος-Ηράκλεια τρέχουν αυτή τη στιγμή τις διαδικασίες για μεγάλα έργα αγροτικής και αστικής χρήσης, το Άγκιστρο αποτελεί πρότυπο τουριστικής-ιαματικής αξιοποίησης υπό αυστηρή παρακολούθηση, ενώ η Νιγρίτα βρίσκεται σε φάση αναζήτησης ενός νέου, ορθολογικού σχεδίου επανεκκίνησης.