Η ανησυχία στο Άγιον Όρος για τις ραγδαίες εξελίξεις στο Σινά

   

 

 

Η χαρά ημών διά την εκλογήν υμών συνοδεύεται, όμως, και από βαθείαν ανησυχίαν διά τις εξελίξεις περί το ιστορικόν, νομικόν και περιουσιακόν καθεστώς της Ιεράς Μονής».

Η συγχαρητήρια επιστολή της Ιεράς Κοινότητας του Αγίου Όρους για την εκλογή του νέου Αρχιεπισκόπου Σινά Συμεών, που στάλθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου, διατυπώνει το κλίμα που επικρατεί στην Αθωνική Πολιτεία για το ενδεχόμενο υπογραφής συμφωνίας του μοναστηριού και της αιγυπτιακής κυβέρνησης σχετικά με το καθεστώς λειτουργίας του Σινά και των μετοχίων του.

Η απόφαση του Εφετείου της Ισμαηλίας τον Μάιο του 2025 στην Αίγυπτο είναι φανερό ότι επιχειρεί να αλλάξει το νομικό και ιδιοκτησιακό καθεστώς στο ιστορικότερο μοναστήρι της Ορθοδοξίας, όπως επιδιώκουν οι αιγυπτιακές αρχές. Εκφράζονται φόβοι ότι κάτι τέτοιο θα έχει απήχηση σε κάθε αντίστοιχο αυτοδιοικητικό θρησκευτικό καθεστώς. Όπως είναι του Αγίου Όρους. «Σινά και Άθως συνδέονται διά δεσμών βαθύτερων από την κοινή μοναστικήν παράδοσιν. Αποτελούν δύο εκ των ελαχίστων εναπομεινάντων εις το σύγχρονον κόσμο ζώντων μοναστικών θεσμών, οι οποίοι, υπό τη σκέπην της Υπεραγίας Θεοτόκου, διέσωσαν διά μέσου αιώνων ιδιαίτερον καθεστώς αυτοδιοικήσεως, θεσμικής αυτονομίας, περιουσιακών δικαιωμάτων και δημοσίου δικαίου, υπό διαδοχικάς πολιτειακάς και νομικάς τάξεις», αναφέρεται στην επιστολή της Ιεράς Κοινότητας προς το νέο καθηγούμενο του μοναστηριού Αρχιεπίσκο Σινά.

Κι όλα αυτά ενάμιση μήνα πριν την ανακοίνωση του παραλήπτη της επιστολής, που έγινε το πρωί του Σαββάτου, στην οποία μετέφερε ότι έχει αποφασίσει να υπογράψει τη συμφωνία με το αιγυπτιακό κράτος, προκειμένου να προλάβει απόφαση του ακυρωτικού δικαστηρίου της Αιγύπτου, στο οποίο έχουν προσφύγει ήδη με εφέσεις τους το αιγυπτιακό κράτος και το μοναστήρι μέσω του προηγούμενου Αρχιεπισκόπου Δαμιανού. «Μέσα στο κλίμα αυτό της πλέον εμπεδωμένης εμπιστοσύνης μεταξύ Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου και Μονής Σινά, είμεθα βέβαιοι ότι μετά τη σημερινή ανακοίνωση περί της ως άνω συμφωνίας εκλείπει πλέον ο λόγος έκδοσης της απόφασης του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου. Είμαστε βέβαιοι ότι κατά την περίοδο εφαρμογής της Συμφωνίας, το κλίμα εμπεδωμένης εμπιστοσύνης μεταξύ Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου και Μονής Σινά θα μας επιτρέψει να οριστικοποιήσουμε συγκεκριμένες εκκρεμότητες που τυχόν ανακύψουν επί της Συμφωνίας και των συνοδευτικών της εγγράφων», αναφέρει στην ανακοίνωσή του ο Αρχιεπίσκοπος Σινά, Συμεών. Αναφερόμενος στον χρόνο υπογραφής διευκρινίζει ότι θα γίνει «μόλις η κατάσταση της υγείας μου το επιτρέψει», καθώς ήδη εδώ και καιρό βρίσκεται στην Αθήνα λόγω προβλημάτων υγείας.

Η ανακοίνωση για την υπογραφή της συμφωνίας χαιρετίστηκε από την κυβέρνηση. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Κυρειάκος Μητσοτάκης στην κυριακάτικη ανάρτησή του κάνει λόγο για «εξέλιξη ιστορικής σημασίας, η οποία δίνει ασφαλή νομική βάση στη διαχρονία ενός ζωντανού ορθόδοξου προσκυνήματος με ιστορία δεκαπέντε αιώνων». Νωρίτερα είχε συνομιλήσει με τον Αρχιεπίσκοπο Σινά συγχαίροντάς τον για την απόφαση. Παράλληλα ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι η απόφαση έχει τη σύμφωνη γνώμη των Εκκλησιών. Την απόφαση για συμφωνία χαιρέτισαν επίσης ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης και η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη.

«Η συμφωνία απεμπολεί τα δικαιώματα του Σινά. Σίγουρα δεν είναι καλή». Στον αντίποδα των εκδηλώσεων, μοναχός – ιστορικός στο Άγιον Όρος, που έχει μελετήσει τα αυτοδιοίκητικα καθεστώτα, θεωρεί μιλώντας στη Voria.gr ότι η υπογραφή μίας συμφωνίας θα δημιουργήσει πλείστα προβλήματα. «Απ’ όσα έχουμε μάθει προωθείται ένα καθεστώς διπλής κυριότητας. Δηλαδή το αιγυπτιακό κράτος να έχει την κυριότητα και το μοναστήρι τη χρήση των χώρων. Έτσι ουσιαστικά απαρνείσαι το ειδικό καθεστώς», σημείωσε. Έγκυρες πληροφορίες αναφέρουν ότι όλο αυτό το διάστημα υπήρχε επικοινωνία μεταξύ Σινά και Αθωνικής Πολιτείας και μάλιστα το Άγιον Όρος από την αρχή ήταν στη διάθεση του νέου Αρχιεπισκόπου, αναφέροντας σε όλους τους τόνους τους κινδύνους μίας συμφωνίας για το καθεστώς κυριότητας στο ιστορικότερο μοναστήρι. Η δήλωση του περασμένου Σαββάτου για υπογραφή συμφωνίας όμως έχει εντείνει την ανησυχία, ενώ προκαλεί και ερωτήματα.

Οι συγκεχυμένες διαδικασίες

Όλα ξεκίνησαν από την απόφαση του Εφετείου της Ισμαηλίας με την οποία αμφισβητείται η κυριότητα των χώρων του μοναστηριού. «Στο Σινά οποιοδήποτε πρόβλημα είχε δημιουργηθεί όλα τα χρόνια λυνόταν πολιτικά και διπλωματικά. Ο προηγούμενος Αρχιεπίσκοπος Δαμιανός έγινε αιτία να πάει δικαστικά και αυτά είναι τα αποτελέσματα. Έπρεπε να απευθυνθεί σε όλους τους διεθνείς παράγοντες. Έχουμε προηγούμενα καθεστώτων του Σινά για μικρότερα ζητήματα που τα διεθνοποίησαν. Τώρα το χειρίστηκε τελείως λάθος και καταστροφικά. Το στρίμωξε σε μία αντιδικία με την Αίγυπτο, ενώ με βάση το εθιμικό Διεθνές Δίκαιο το Σινά έχει αυτοτέλεια και αυτοδιοίκηση», ανέφερε στη Voria.gr ο καθηγητής στην Ιστορία Βυζαντινορωμαϊκού Δικαίου στο Eλεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, Αναστάσιος Νικόπουλος, ο οποίος έχει ασχοληθεί επισταμένα με το νομικό καθεστώς του Αγίου Όρους και του Σινά.

«Εάν πέσει το Σινά, που είναι το ισχυρότερα προστατευμένο από το Διεθνές Δίκαιο μοναστήρι, δεν θα μείνει τίποτα όρθιο στη Μέση Ανατολή. Ούτε η Βηθλεέμ, ούτε η Ιερουσαλήμ. Είναι το μοναδικό μοναστήρι στον κόσμο που είναι αυτόνομο», σχολιάζει από την πλευρά του ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών, Μάρκος Μπόλαρης, που έχει ασχοληθεί με το αυτοδιοικητικό καθεστώς του Σινά. Υποστηρίζει ότι η απόφαση του αιγυπτιακού δικαστηρίου είναι κατ’ αρχάς «ανυπόστατη», καθώς τέθηκε σε αναρμόδιο δικαστήριο η υπόθεση της κυριότητας των χώρων του Σινά.

Αναφορικά με τις διαδικασίες που ακολούθησαν τη δικαστική απόφαση, εξακολουθούν να είναι συγκεχυμένες. Σε δημοσιεύματα του αιγυπτιακού Τύπου αναφέρθηκε πως ασκήθηκαν αναιρέσεις για την απόφαση του Εφετείου και η υπόθεση βρίσκεται στο ανώτατο Ακυρωτικό δικαστήριο, γεγονός που επιβεβαίωσε με την ανακοίνωσή του ο πρώην Αρχιεπίσκοπος Δαμιανός. Δημοσίευμα αναφέρει ότι ήδη το δικαστήριο είχε εκφράσει προδικαστική άποψη, που έτεινε στην πλευρά της Αιγύπτου, όμως περίμενε να εξετάσει τις θέσεις των αντιδίκων τόσο του κράτους όσο και του μοναστηριού. Όμως σε κανένα σημείο δεν αναφέρθηκε ότι θα εκδοθεί απόφαση, όπως διακινήθηκε στην Ελλάδα, με καταληκτική ημερομηνία μάλιστα αυτή του Σαββάτου 24 Οκτωβρίου. Είναι ενδεικτικό μάλιστα ότι τις προηγούμενες ημέρες ο πρώην υπουργός, Παύλος Πολάκης, με δήλωσή του στο περιστύλιο της Βουλής παρουσίασε έγγραφο στο οποίο αναφερόταν ότι δεν έχει προσδιοριστεί η έκδοση κάποιας απόφασης στη συγκεκριμένη ημερομηνία από το ανώτατο αιγυπτιακό δικαστήριο. Αυτό βέβαια που αντιτείνει η ελληνική πλευρά είναι πως η ημερομηνία διακινήθηκε από διπλωματικούς κύκλους της Αιγύπτου, ως μορφή πίεσης στη μονή για να κλείσει το ζήτημα με συμφωνία και όχι με δικαστική απόφαση.

Τα νομικά όπλα του μοναστηριού

Και εκεί που αναμενόταν η ανακοίνωση της απόφασης, ο νέος Αρχιεπίσκοπος Σινά, ηγούμενος της Αγίας Αικατερίνης με δήλωσή του αναφέρει ότι επιτυγχάνεται συμφωνία μεταξύ της Μονής και του αιγυπτιακού κράτους. Το ερώτημα που ανακύπτει και συζητούνταν έντονα σε εκκλησιαστικούς κύκλους είναι για ποιόν λόγο ο Αρχιεπίσκοπος Συμεών μπήκε στη διαδικασία ανακοίνωσης συμφωνίας, επικαλούμενος μάλιστα και τη σύμφωνη γνώμη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, των Πατριαρχείων Ιεροσολύμων και Αλεξανδρείας και των εκκλησιών Ελλάδας και Κύπρου. Άλλωστε στην Αίγυπτο τα μέλη της αδελφότητας του Σινά έχουν ήδη δώσει πληρεξούσιο σε μεγάλο δικηγορικό γραφείο για τον χειρισμό της υπόθεσης, με στόχο την ανατροπή της δικαστικής απόφασης που εκδόθηκε σε βάρος του Σινά. Το πληρεξούσιο, οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι έχει υπογραφεί και από τον σημερινό Αρχιεπίσκοπο.

Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών, που χειρίστηκε στη θητεία του εκκλησιαστικά θέματα, Μάρκος Μπόλαρης, κάνει λόγο για καταστροφική πολιτική της Αιγύπτου «καταστρατηγώντας κατάφωρα τη διεθνή συνθήκη που έχει υπογράψει με την UNESCO που την υποχρεώνει να σέβεται όχι μόνο τη μονή και όλα τα εξαρτήματα και το φυσικό περιβάλλον, όμως αυτή επεμβαίνει καταστροφικά υλοποιώντας ένα γίγα τουριστικό πρόγραμμα με το οποίο αλλοιώνει το φυσικό περιβάλλον. Τόνισε στη Voria.gr ότι η Αίγυπτος «έχει βάλει στόχο να κλείσει το μοναστήρι ως ζωντανό οργανισμό και να το μετατρέψει σε μουσείο της αρχαιολογικής αιγυπτιακής υπηρεσίας». Υπογραμμίζει όμως ότι αυτή η πολιτική προσκρούει σε «πέντε ισχυρά αμυντικά νομικά τείχη τα οποία προασπίζουν τη μονή Σινά». Αναφέρεται στην Οικουμενική διακήρυξη του ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ, την ανακήρυξη του Σινά ως μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς και της σύμβασης μεταξύ Αιγύπτου και UNESCO που το διέπει, τις διεθνείς συνθήκες που αναφέρονται στο καθεστώς αυτοδιοίκησης των Αγίων Τόπων, μεταξύ των οποίων και το Σινά, ακόμη όμως και την ίδια τη Σαρία. «Το αρχαιότερο τείχος είναι ο Αχτιναμές του Προφήτη του Ισλάμ Μωάμεθ. Με τον Αχτιναμέ ο Μωάμεθ διακηρύσσει ότι θέτει υπό την προστασία του τους Σιναΐτες μοναχούς έως του αιώνος, δηλαδή έχει κάνει τη μονή Σινά Βακούφι και τα Βακούφια στο μουσουλμανικό δίκαιο, στη Σαρία, δεν μπορεί να το πειράξει άνθρωπος έως συντέλειας του κόσμου. Η Αίγυπτος με αυτή την απόφαση αμφισβητεί τη μουσουλμανική Σαρία», υποστήριξε ο κ. Μπόλαρης.

«Αιώνες πριν την ίδρυση του σύγχρονου αιγυπτιακού κράτους είχε δικό του καθεστώς το Σινά και αυτό φαίνεται από άπειρο αριθμό σουλτανικών φιρμανίων που το επιβεβαιώνουν», συμπλήρωσε από την πλευρά του ο κ. Νικόπουλος.

Αυτά είναι τα στοιχεία που θέτουν εν αμφιβόλω την κατάσταση όπως σήμερα αυτή έχει διαμορφωθεί, παρά την ανακοίνωση της συμφωνίας από την πλευρά του νέου Αρχιεπισκόπου Συμεών, η οποία έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από την κυβέρνηση.

Πηγές στο Άγιον Όρος έλεγαν ότι οι αποφάσεις των αιγυπτιακών δικαστηρίων είναι έωλες και μπορούν να προσβληθούν σε διεθνή δικαστήρια. «Το 1568 το οθωμανικό κράτος δήμευσε τις περιουσίες των μοναστηριών και έδωσε τίτλους ιδιοκτησίας. Είναι τα έγγραφα σύστασης των Βακουφίων. Αυτή πρέπει να είναι η βάση της διεκδίκησης, ότι πρόκειται για Βακούφι», έλεγε μοναχός στο Περιβόλι της Παναγίας που γνωρίζει το νομικό καθεστώς του Σινά. Σημείωνε επιπλέον ότι για την υπογραφή της συμφωνίας απαραίτητη είναι και η σύμφωνη γνώμη των μοναχών της αδελφότητας του Σινά, τους οποίους άλλωστε επικαλείται στη δήλωσή του ο Αρχιεπίσκοπος. «Χωρίς να συμφωνούν εκείνοι είναι δύσκολο να υπογραφεί κάτι, ειδικά που καταργεί το καθεστώς που δεν πείραξαν επί 15 αιώνες όλοι όσοι πέρασαν από την περιοχή», κατέληξε.

Δεν θεωρείται τυχαία η δήλωση που διακίνησε ο πρώην Αρχιεπίσκοπος Δαμιανός στην οποία αναφέρει ότι «σύμφωνα με τους θεμελιώδεις κανονισμούς, δεν έχει το δικαίωμα να υπογράψει μόνος του (ο Αρχιεπίσκοπος), χωρίς τη συναίνεση της Αδελφότητας, κανέναν συμβιβασμό διά του οποίου απεμπολούνται ακατάλυτοι ιστορικοί τίτλοι αιώνων» και καταλήγει καλώντας τους μοναχούς του Σινά να μην υπογράψουν. «Είμαι σίγουρος ότι οι αδελφοί μου δεν θα ανοίξουν την κερκόπορτα για την άλωση της Ιεράς μας Μονής», καταλήγει ο ιερωμένος στον οποίο εκκλησιαστικοί κύκλοι επιρρίπτουν σοβαρές ευθύνες για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί με κίνδυνο την ανατροπή της καθεστηκυίας τάξης το ιστορικότερο μοναστήρι της Ορθοδοξίας.

Πηγή: ekklisiaonline.gr