Εκλογές: Τέλος ο Β’ γύρος – Από την πρώτη Κυριακή η εκλογή Δημάρχων – Περιφερειαρχών

 

Ανατροπές στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Οι 10 μεγάλες αλλαγές που φέρνει ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που τέθηκε σε διαβούλευση.

Σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026 τέθηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης από το υπουργείο Εσωτερικών, φέρνοντας σημαντικές αλλαγές στον τρόπο διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών και στη συνολική λειτουργία των ΟΤΑ.

Καταργείται ο δεύτερος γύρος στις αυτοδιοικητικές εκλογές

Η πιο ηχηρή αλλαγή που προβλέπει το νέο πλαίσιο είναι η κατάργηση του δεύτερου γύρου στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, μια ρύθμιση που αναμένεται να αλλάξει ριζικά τον εκλογικό χάρτη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.

Ο νέος κώδικας έρχεται να αναδιαμορφώσει τον τρόπο ανάδειξης δημάρχων και περιφερειαρχών, ενισχύοντας –όπως αναφέρεται– τη σταθερότητα και την ταχύτερη ανάδειξη διοικήσεων.

761 άρθρα και ενοποίηση 2.000 διατάξεων

Πρόκειται για ένα εκτενές νομοθέτημα 761 άρθρων, το οποίο ενσωματώνει και εκσυγχρονίζει περίπου 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία δήμων και περιφερειών σε όλη τη χώρα.

Στόχος του νέου πλαισίου είναι η δημιουργία ενός ενιαίου και σύγχρονου συστήματος τοπικής διακυβέρνησης, που –όπως επισημαίνεται– θα ενισχύει την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και τη συμμετοχή των πολιτών.

Το σχέδιο νόμου αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Ιουνίου, σηματοδοτώντας μια από τις μεγαλύτερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Ηλεκτρονική ψηφοφορία και τοπικά δημοψηφίσματα

Μεταξύ των νέων ρυθμίσεων προβλέπεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, στο πλαίσιο εκσυγχρονισμού της εκλογικής διαδικασίας.

Παράλληλα, θεσμοθετείται η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία, με συγκεκριμένες θεσμικές εγγυήσεις για τη διασφάλιση της εγκυρότητας της διαδικασίας.

Οι αλλαγές αυτές φιλοδοξούν να ενισχύσουν την άμεση συμμετοχή των πολιτών στις τοπικές υποθέσεις και να φέρουν πιο κοντά τη διοίκηση με την καθημερινότητα των τοπικών κοινωνιών.

Οι 10 πιο σημαντικές αλλαγές στην τοπική αυτοδιοίκηση

1. Οι Περιφέρειες της χώρας, δεκαπέντε (15) χρόνια μετά τη θεσμοθέτησή τους δεν είχαν αποκτήσει ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διέπονται από διατάξεις που αφορούν τις κεντρικές κρατικές υπηρεσίες, τις πρώην κρατικές περιφέρειες και τις αιρετές νομαρχίες. Σε πολλές περιπτώσεις, το ίδιο ζήτημα μπορούσε να εμπίπτει στην αρμοδιότητα περισσότερων του ενός φορέων, χωρίς σαφή ιεράρχηση, γεγονός που οδηγούσε σε αναποτελεσματικότητα και σύγχυση. Αυτό τελειώνει με τη θεσμοθέτηση του ενιαίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης για δήμους και περιφέρειες.
2. Συμμετοχή πολιτών στην οργάνωση και στη δράση των δήμων. Θεσμοθέτηση της διεξαγωγής συμβουλευτικού δημοτικού δημοψηφίσματος με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θεσμικές εγγυήσεις για τη διαδικασία διεξαγωγής του. Αναβάθμιση των συμβουλίων νέων, με σαφείς κανόνες για την εκλογή τους και ηλεκτρονική διαδικασία ψηφοφορίας.
3. Ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας των αιρετών οργάνων. Η υποχρέωση δημοσιοποίησης των αποφάσεων, η αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων και η ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου συμβάλλουν στη δημιουργία ενός πλαισίου που ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη διοίκηση.
4. Αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης των δήμων και των περιφερειών. Με την αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων των συλλογικών οργάνων της αυτοδιοίκησης (δημοτικό και περιφερειακό συμβούλιο, δημοτική και περιφερειακή επιτροπή, λοιπές επιτροπές και συμβουλευτικά όργανα) και την καθιέρωση ενιαίων κανόνων λειτουργίας, επιδιώκεται η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και η αποφυγή συγκρούσεων αρμοδιοτήτων.
5. Αποτελεσματικότητα και διαφάνεια στη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών, ώστε να μην δημιουργούνται γκρίζες ζώνες επιδεχόμενες πολλαπλών ερμηνειών.
6. Αντικειμενικό και στοχευμένο σύστημα ελέγχου νομιμότητας αποκλειστικά (και σε καμία περίπτωση σκοπιμότητας) επί των πράξεων και των οργάνων διοίκησης της αυτοδιοίκησης, μέσω της λειτουργίας ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας Ο.Τ.Α..
7. Σαφής προσδιορισμός της καταστατικής θέσης των οργάνων διοίκησης της αυτοδιοίκησης, δηλαδή της αντιμισθίας και των εξόδων παράστασης, της αναστολής της επαγγελματικής τους δραστηριότητας ή της λήψης ειδικής άδειας.
8. Καταγραφή και συστηματοποίηση των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, με στόχο τη σαφή κατανομή τους μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων διοίκησης. Με τον τρόπο αυτό, αποφεύγονται επικαλύψεις και κενά, ενώ ενισχύεται η συνεργασία μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης προς όφελος του πολίτη.
9. Αλλαγή του τρόπου εκλογής αυτοδιοικητικών αρχών, με κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, προκειμένου να ενισχυθεί η νομιμοποίηση των αιρετών αρχών και η συμμετοχή των δημοτών.
10. Ψηφιακός μετασχηματισμός της Αυτοδιοίκησης. Υπάρχει μια συνειδητή επιλογή στον Κώδικα να λειτουργούν ηλεκτρονικές εφαρμογές προς υποβοήθηση της συμμετοχής των πολιτών στα όργανα της αυτοδιοίκησης, αλλά και της εξυπηρέτησής τους στην καθημερινή διάδραση με την αυτοδιοίκηση. Έτσι, στο πλαίσιο του Κώδικα προβλέπεται η δημιουργία εφαρμογών με πολλαπλές διαλειτουργικότητες.

Τι αλλάζει με τον νέο Κώδικα

Όπως αναφέρει το υπουργείο Εσωτερικών με τον νέο Κώδικα:

• Όλες οι βασικές διατάξεις συγκεντρώνονται σε έναν Κώδικα, ώστε να μην απαιτείται να ψάξει ή να γνωρίζει κάποιος ένα δαιδαλώδες παράπλευρο δίκαιο.
• Καταργούνται ή ενσωματώνονται παλαιότερες διάσπαρτες ρυθμίσεις.
• Εξασφαλίζεται ενιαία ερμηνεία και εφαρμογή.
• Εισάγονται νέες ρυθμίσεις, με έμφαση στην αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και τη συμμετοχή των πολιτών.
• Μέσα από την εισαγωγή σύγχρονων εργαλείων και διαδικασιών, ιδίως ψηφιακού χαρακτήρα, καθώς και την αναδιοργάνωση βασικών πεδίων, όπως η άσκηση αρμοδιοτήτων και η δημοσιονομική διαχείριση, επιδιώκεται η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας δήμων και περιφερειών και η παροχή ποιοτικότερων υπηρεσιών προς τους πολίτες.

Στο πλαίσιο αυτό διευκρινίζεται ότι η ύπαρξη ενός ενιαίου κώδικα:

• Μειώνει δραστικά τη γραφειοκρατία.
• Διευκολύνει τους αιρετούς και τα στελέχη.
• Επιτρέπει στον πολίτη να κατανοήσει πιο εύκολα το σύστημα.
• Απλοποιεί τις διαδικασίες, ώστε οι πολίτες να εξυπηρετούνται χωρίς καθυστερήσεις και ταλαιπωρία.
• Δίνει περισσότερες δυνατότητες συμμετοχής, ειδικά σε όσους δυσκολεύονται να συμμετέχουν με τον παραδοσιακό τρόπο (νέοι, άτομα που βρίσκονται μακριά).
• Ξεκαθαρίζει ποιος κάνει τι, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις.
• Βοηθά τους δήμους και τις περιφέρειες να διαχειρίζονται καλύτερα τα χρήματά τους, άρα να αξιοποιούνται πιο σωστά οι πόροι.
• Ενισχύει τη διαφάνεια, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πού πάνε τα χρήματα τους και πώς λειτουργεί η διοίκηση.
• Μειώνει τα περιθώρια αυθαιρεσίας, γιατί οι διαδικασίες γίνονται πιο αντικειμενικές και στενά ελέγξιμες.

Δομή του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Ο Κώδικας αποτελείται από 6 Βιβλία:

• Το 1ο βιβλίο προσδιορίζει τί είναι αυτοδιοίκηση, ποιες είναι οι σχέσεις μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου βαθμού, πώς εκλέγονται οι αιρετές αρχές της αυτοδιοίκησης και πώς ελέγχονται οι εκλογικές δαπάνες.
• Το 2ο βιβλίο προσδιορίζει τα όργανα διοίκησης των δήμων και των περιφερειών, τα συμβουλευτικά και γνωμοδοτικά όργανα που λειτουργούν εντός της δομής της αυτοδιοίκησης, τα νομικά πρόσωπα και την καταστατική θέση των αιρετών και των μελών διοίκησης των νομικών προσώπων.
• Το 3ο βιβλίο προσδιορίζει το περίπλοκο θέμα των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών, ως ένδειξη εμπιστοσύνης της πολιτείας προς τις αυτοδιοικητικές δομές.
• Το 4ο βιβλίο προσδιορίζει το σύνολο της οικονομικής διοίκησης των δήμων, για πρώτη φορά σε ενιαίο κείμενο Κώδικα, και πραγματεύεται ζητήματα δημοσίων συμβάσεων, περιουσίας και εσόδων των δήμων και των περιφερειών.
• Το 5ο βιβλίο προσδιορίζει πώς γίνεται ο έλεγχος νομιμότητας των πράξεων της αυτοδιοίκησης με αξιόπιστο και αντικειμενικό τρόπο και πώς ευθύνονται πειθαρχικά τα αιρετά πρόσωπά της.
• Το 6ο βιβλίο περιέχει οριζόντιες ρυθμίσεις για τις γενικές λειτουργίες των δήμων και των περιφερειών και κυρώνει το πρόσθετο πρωτόκολλο του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης.