Πέθανε ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Στέφανος Ληναίος

   

Την τελευταία του πνοή, άφησε σε ηλικία 98 ετών, ο Στέφανος Ληναίος, προκαλώντας βαθιά θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο και στο ευρύ κοινό. Υπήρξε ένας άνθρωπος με ευγένεια, ταλέντο και υψηλό επαγγελματισμό. Το όνομά του συνδέθηκε με ένα θέατρο που είχε λόγο ύπαρξης και απευθυνόταν στον άνθρωπο, καθώς και με μια στάση ζωής που βασιζόταν στην αξιοπρέπεια, την καλλιέργεια και τη συνεχή αναζήτηση.

Γεννήθηκε το 1928, στη Μεσσήνη, με το όνομα Διονύσιος Μυτιληναίος. Τα παιδικά του χρόνια ήταν δύσκολα και η καθημερινότητα απαιτούσε δύναμη και αντοχή. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, άρχισε να ανακαλύπτει έναν διαφορετικό κόσμο, γεμάτο εικόνες, λέξεις και ρόλους. Το θέατρο μπήκε στη ζωή του από νωρίς, ήδη από τα σχολικά του χρόνια, και από τότε έγινε σημαντικό μέρος της ζωής του. Όπως είχε πει, ξεκίνησε να ασχολείται με το θέατρο από μικρός, με πάθος, γιατί ήθελε να συμμετέχει σε έργα που είχαν κάτι ουσιαστικό να πουν στο κοινό.

Αυτή η σκέψη καθόρισε την πορεία του. Για εκείνον, το θέατρο είχε σκοπό και ουσία. Σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Αθηνών και στη συνέχεια ταξίδεψε στο Λονδίνο, όπου φοίτησε στη Royal Academy of Dramatic Art. Εκεί γνώρισε νέες ιδέες και διαφορετικές προσεγγίσεις που τον βοήθησαν να εξελιχθεί καλλιτεχνικά. 

Το 1950 εμφανίστηκε για πρώτη φορά επαγγελματικά στο θέατρο Μουσούρη με το έργο «Μίστερ Ρόμπερτς». Αυτή ήταν η αρχή μιας μακράς πορείας με σημαντικές συνεργασίες. Παράλληλα, ασχολήθηκε με τον κινηματογράφο και το ραδιόφωνο, δείχνοντας το εύρος του ταλέντου του. Η φωνή του ξεχώρισε για τη δύναμη και την καθαρότητά της και έγινε ένα από τα χαρακτηριστικά του στοιχεία.

Σημαντικός σταθμός στην πορεία του ήταν η συμμετοχή του στη δημιουργία της «Δωδέκατης Αυλαίας» το 1959, μια προσπάθεια που στόχευε στην ανανέωση του ελληνικού θεάτρου. Στη συνέχεια δημιούργησε το «Θέατρο Ρεπερτορίου» το 1961 και το «Άρμα Θεάτρου» το 1964. Σε κάθε του βήμα παρέμεινε πιστός στην επιθυμία του να υπηρετεί ένα θέατρο με ουσία, περιεχόμενο και κοινωνική σημασία.

Έλλη Φωτίου και Στέφανος Ληναίος (Copyright: NDP)

Το Λονδίνο, το ΠΑΣΟΚ και η αγάπη για το σκάκι

Η πορεία του Στέφανου Ληναίου δεν περιορίστηκε ποτέ μόνο στη σκηνή. Πίστευε βαθιά ότι ο καλλιτέχνης έχει ρόλο ενεργό μέσα στην κοινωνία. Αυτή η πίστη τον οδήγησε να συμμετάσχει δυναμικά στα κοινά. Την περίοδο 1965 - 1967 διετέλεσε γενικός γραμματέας του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών, αναλαμβάνοντας ευθύνη σε μια κρίσιμη εποχή.

Η δράση του αυτή είχε συνέπειες. Τα χρόνια της δικτατορίας τον βρήκαν αντιμέτωπο με διώξεις και έτσι οδηγήθηκε στο εξωτερικό. Στο Λονδίνο, από το 1967 έως το 1970, ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα. Υπήρξε εκπρόσωπος εργατικών φορέων στην Ευρώπη, μέλος της Committee against Dictatorship και του Σωματείου Βρετανών Ηθοποιών. Η παραμονή του εκεί δεν στάθηκε μια απλή περίοδος απομάκρυνσης. Αντίθετα, αποτέλεσε ένα διάστημα γεμάτο δράση, σκέψη και συμμετοχή σε διεθνείς ζυμώσεις. Παρέμεινε ενεργός, παρών, συνδεδεμένος με όσα συνέβαιναν γύρω του.

Με την επιστροφή του στην Ελλάδα, ξεκίνησε ένα νέο κεφάλαιο. Μαζί με τη σύζυγό του, Έλλη Φωτίου, ίδρυσε το Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο στο «Άλφα». Εκεί παρουσιάστηκαν πάνω από 40 έργα, ελληνικά και ξένα, πολλά από τα οποία σκηνοθέτησε ο ίδιος. Παραστάσεις όπως «Καληνύχτα, Μαργαρίτα», «Οι κλειδοκράτορες» και «Ο τυχαίος θάνατος ενός αναρχικού» αγαπήθηκαν ιδιαίτερα. Ο χώρος υπήρξε για δεκαετίες το δημιουργικό τους σπίτι, τα τελευταία χρόνια πέρασε στα χέρια μιας νεότερης γενιάς καλλιτεχνών, μέσα από μια πράξη εμπιστοσύνης και αγάπης.

Τον Δεκέμβριο του 2024, το ζευγάρι βρέθηκε ξανά στο θεατρικό τους σπίτι, για να παρακολουθήσει την παράσταση «Θέλω να σου κρατάω το χέρι». Εκείνο το βράδυ, ο Τάσος Ιορδανίδης πήρε τον λόγο και απευθύνθηκε στο κοινό με συγκίνηση και ευγνωμοσύνη. «Το 2020, μετά τον κορονοϊό, οι καλλιτέχνες βρεθήκαμε σε μια πολύ δύσκολη κατάσταση. Και τότε εμφανίστηκαν δύο άνθρωποι που αποτελούν κομμάτι της ιστορίας του ελληνικού πολιτισμού. Ο Στέφανος Ληναίος και η Έλλη Φωτίου στάθηκαν δίπλα μας. Βρεθήκαμε, μιλήσαμε και από το 2021 ξεκινήσαμε εδώ, με το "Θέλω να σου κρατάω το χέρι". Αυτό που βλέπετε σήμερα, αυτή η πορεία της παράστασης, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτούς τους δύο ανθρώπους. Αυτός ο χώρος είναι το σπίτι τους και εμείς νιώθουμε πως μας άνοιξαν την πόρτα του».

Η γραφή αποτέλεσε ένα ακόμη μέσο έκφρασης του Στέφανου Ληναίου. Στη δεκαετία του ’80 αρθρογραφούσε στην εφημερίδα «Έθνος», με διευθυντή τον Αλέκο Φιλιππόπουλο. Παράλληλα, έγραψε διηγήματα, όπως το «Μερικοί θάνατοι», και μελέτες όπως «Το αυριανό θέατρο», «Αγώνες και αγωνίες» και «Η αλυσίδα». Μέσα από αυτά κατέγραψε σκέψεις και προβληματισμούς του. 

Παράλληλα, ασχολήθηκε με την πολιτική, ως δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων (1986-1990) και βουλευτής (1989-1990), ενώ υπήρξε και γραμματέας Πολιτισμού του ΠΑΣΟΚ. Η παρουσία του εκεί είχε πάντα την επιθυμία για προσφορά. Ένα ιδιαίτερο στοιχείο της ζωής του υπήρξε το σκάκι. Το γνώρισε μικρός, στα χρόνια της κατοχής, και το κράτησε ως οδηγό. Όπως έλεγε: «Στο σκάκι χρωστάω πολλά. Με έμαθε να σκέπτομαι πριν πάρω αποφάσεις και να βλέπω τις συνέπειες».

Ο μεγάλος έρωτας της ζωής του

Η σχέση του με την Έλλη Φωτίου αποτελεί ένα από τα πιο όμορφα κεφάλαια της ζωής του. Η γνωριμία τους μοιάζει σαν σκηνή από ταινία. Το 1957, μια νεαρή κοπέλα ανεβαίνει τις σκάλες του θεάτρου Μουσούρη και ρωτά έναν κύριο πού μπορεί να βρει τον Στέφανο Ληναίο. Εκείνος διστάζει για μια στιγμή και απαντά: «Ο ίδιος». Αυτή η στιγμή στάθηκε η αρχή ενός μεγάλου έρωτα. «Μόλις την είδα, αμέσως έπαθα αυτό το "coup de foudre" που λέμε (κεραυνοβόλος έρωτας), καθώς ήταν αυτό που ζητούσα. Και η Έλλη βρήκε σε εμένα αυτό που ζητούσε, δηλαδή έναν άνθρωπο να φτιάξει τη ζωής της. Ήταν πολύ μικρή, όμως, μόλις 17 ετών».

Μαζί πορεύτηκαν για δεκαετίες, δημιουργώντας μια κοινή διαδρομή γεμάτη προσωπικές και επαγγελματικές επιτυχίες. Το κοινό τους αγάπησε, όχι μόνο για το ταλέντο τους, αλλά και για την αυθεντικότητα που εξέπεμπαν. Απέκτησαν δύο παιδιά, τη Μαργαρίτα και τον Αλέξη, και έφτιαξαν μια όμορφη οικογένεια.

Στέφανος Ληναίος και Έλλη Φωτίου (Copyright: NDP)

Η στάση ζωής του Στέφανου Ληναίου χαρακτηριζόταν από σεμνότητα, ευγένεια και αφοσίωση. Προτιμούσε να κρατά χαμηλό προφίλ, μακριά από τη δημοσιότητα. Οι συνεντεύξεις του υπήρξαν ελάχιστες. Η φωνή του, δυνατή και αναγνωρίσιμη, αποτέλεσε σήμα κατατεθέν. Οι σκέψεις του για τον κόσμο και την εποχή αποκαλύπτουν έναν στοχαστή που παρακολουθούσε τις εξελίξεις με ενδιαφέρον. Η σχέση του με την τεχνολογία και το διαδίκτυο έδειχνε έναν άνθρωπο ανοιχτό σε νέα μέσα και ιδέες.

«Κάποτε γνωρίζαμε ποιοι κρατούν τα νήματα. Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Μεγάλα κέντρα επιρροής συνδέονται μεταξύ τους και επηρεάζουν την καθημερινότητα με τρόπους που χρειάζονται προσοχή. Ο έντυπος λόγος έχει δώσει τη θέση του στο διαδίκτυο. Το ίντερνετ κυριαρχεί. Και εγώ χαίρομαι που μπορώ να ασχολούμαι με αυτό. Κάθε πρωί ανοίγω τον υπολογιστή μου και ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο. Βλέπω, μαθαίνω, παρακολουθώ. Η ελευθερία είναι πολύτιμη. Ακόμη και όταν οδηγεί σε υπερβολές, παραμένει προτιμότερη. Με τον χρόνο, όλα βρίσκουν το μέτρο τους».

Η ζωή του Στέφανου Ληναίου παραμένει ένα φωτεινό παράδειγμα δημιουργίας και προσφοράς, ένα ταξίδι γεμάτο νόημα που θα συνεχίζει να εμπνέει. «Είμαι απόλυτα ικανοποιημένος με όσα έχω κάνει σε όλη μου την πορεία. Ηταν πολλαπλός ο ρόλος μου. Στο θέατρο, στους αγώνες, στην κοινωνία. Δεν έχω να ζηλέψω τίποτα. Πάλεψα για πολλά... Για μένα, οι ρομαντικοί είναι οι πιο ρεαλιστές. Είναι αυτοί που βλέπουν τον κόσμο όπως μπορεί να γίνει. Χρειάζεται προσπάθεια, χρειάζεται πίστη. Εσείς οι νεότεροι κρατάτε τη συνέχεια. Προχωρήστε μπροστά, δημιουργήστε, ονειρευτείτε». 

Πηγή: ethnos.gr